Muzyka elektroniczna to szerokie pojęcie, obejmujące zarówno eksperymentalne kompozycje tworzone w studiach, jak i synthpop, ambient oraz klubowe gatunki taneczne. Poszczególne nurty różnią się tempem, rytmem, sposobem konstruowania utworów i wykorzystywanymi instrumentami. Strona omawia najważniejsze gatunki muzyki elektronicznej – tworzonej za pomocą urządzeń cyfrowych.
Do głównych rodzajów muzyki elektronicznej zalicza się między innymi ambient, muzykę eksperymentalną, synthpop, electro, house, techno, trance, breakbeat, drum and bass, dubstep, industrial oraz IDM. Każdy z tych gatunków rozwinął własne brzmienie, kulturę i charakterystyczne techniki produkcji.
| Gatunek | Typowe tempo | Najważniejsze cechy |
|---|---|---|
| Ambient | zmienne | przestrzeń, atmosfera, łagodny rozwój |
| Berlin School | zmienne | sekwencery, długie formy, syntezatory |
| Synthpop | 90–130 BPM | forma piosenkowa, melodie, syntezatory |
| Electro | 110–135 BPM | łamany rytm, TR-808, funk |
| House | 115–130 BPM | rytm 4/4, taneczny groove, wpływy disco |
| Techno | 120–150 BPM | repetycja, rytm 4/4, stopniowe zmiany |
| Trance | 125–145 BPM | melodie, narastanie napięcia, przestrzeń |
| Drum and bass | 160–180 BPM | szybkie breaki i głęboki bas |
| Dubstep | około 130–145 BPM | subbas, przestrzeń, synkopowany rytm |
| EBM | 100–135 BPM | sekwencje basowe, surowość, taneczny rytm |
| IDM | zmienne | złożone rytmy i eksperymentalne struktury |
| Hardcore | zwykle powyżej 150 BPM | przesterowana stopa i duża intensywność |
Czym jest muzyka elektroniczna?
Muzyką elektroniczną nazywa się utwory, w których urządzenia elektroniczne i techniki przetwarzania dźwięku odgrywają zasadniczą rolę. Mogą powstawać przy użyciu syntezatorów, samplerów, automatów perkusyjnych, sekwencerów, magnetofonów, komputerów oraz instrumentów programowych.
Nie oznacza to, że w każdym utworze muszą występować wyłącznie dźwięki syntetyczne. Twórcy często łączą elektronikę z głosem, gitarami, fortepianem, instrumentami orkiestrowymi albo nagraniami terenowymi. O przynależności do muzyki elektronicznej decyduje przede wszystkim sposób tworzenia i organizowania dźwięku.
Muzyka elektroniczna nie jest również synonimem EDM. Skrót EDM odnosi się przede wszystkim do współczesnej elektronicznej muzyki tanecznej. Ambient, muzyka konkretna czy część eksperymentalnej elektroniki nie są tworzone z myślą o parkiecie, ale nadal należą do szeroko rozumianej muzyki elektronicznej.
Muzyka konkretna, elektroniczna i eksperymentalna
Jednym z fundamentów muzyki elektronicznej była muzyka konkretna, rozwijana od końca lat 40. XX wieku. Jej twórcy wykorzystywali zarejestrowane odgłosy otoczenia, głosy, dźwięki maszyn i instrumentów, a następnie przekształcali je za pomocą taśmy magnetofonowej.
Równolegle rozwijała się muzyka tworzona z dźwięków generowanych elektronicznie. Z czasem obydwa podejścia zaczęły się przenikać. Kompozytorzy mogli montować nagrania, zmieniać ich prędkość, odwracać je, zapętlać i nakładać na siebie.
Do ważnych postaci tego okresu należeli Pierre Schaeffer, Pierre Henry, Karlheinz Stockhausen, Daphne Oram i Delia Derbyshire. Ich eksperymenty wpłynęły na późniejszy sampling, ambient, industrial oraz elektroniczną muzykę popularną.
Współczesna muzyka eksperymentalna nadal wymyka się prostym klasyfikacjom. Może wykorzystywać syntezę modularną, sprzężenia zwrotne, nagrania terenowe, przypadkowość, nietypowe strojenie i algorytmy komputerowe. Noise skupia się natomiast na szumie, przesterowaniu i fakturze dźwięku, często rezygnując z tradycyjnej melodii oraz harmonii.
Experimental i noise
Experimental Noise czyli muzyka eksperymentalna nie jest jednym precyzyjnie zdefiniowanym gatunkiem. To szeroki obszar twórczości, w którym artyści poszukują nowych sposobów tworzenia, przetwarzania i organizowania dźwięku. Mogą wykorzystywać syntezatory modularne, nagrania terenowe, preparowane instrumenty, sprzężenia zwrotne, nietypowe systemy strojenia oraz algorytmy komputerowe.
Tradycyjna melodia, rytm i forma nie zawsze odgrywają najważniejszą rolę. Utwór może koncentrować się na barwie, przestrzeni, przypadku albo stopniowej zmianie pojedynczego dźwięku. Granice tego nurtu są płynne, a jego elementy można znaleźć w ambient, industrialu, IDM, muzyce elektroakustycznej i współczesnej muzyce akademickiej.
Noise, czyli muzyka szumu, jest jednym z najbardziej radykalnych kierunków eksperymentalnych. Wykorzystuje przesterowania, zakłócenia, trzaski, sprzężenia zwrotne i dźwięki tradycyjnie uznawane za niepożądane. Kompozycje mogą mieć postać gęstej ściany dźwięku albo oszczędnych, precyzyjnie ułożonych struktur.
Do odmian noise zalicza się między innymi harsh noise, power electronics, noise ambient oraz połączenia noise’u z industrialem i rockiem. Z tym obszarem twórczości wiązani są między innymi Merzbow, Whitehouse, Nurse with Wound i Masonna.
Ambient, drone i new age
Ambient
Ambient koncentruje się na przestrzeni, barwie i atmosferze. Rytm może być bardzo oszczędny albo nie występować wcale. Utwory rozwijają się zwykle powoli, a ważniejsza od klasycznej melodii staje się zmieniająca się faktura dźwięku.
Jednym z najważniejszych popularyzatorów tego określenia był Brian Eno. Do artystów związanych z szeroko rozumianym ambientem zalicza się również Tangerine Dream, Biosphere, The Orb i Stars of the Lid.
Drone
Drone opiera się na długo utrzymywanych dźwiękach i niewielkich zmianach zachodzących w czasie. Może mieć charakter medytacyjny, monumentalny albo niepokojący. W jego tworzeniu często wykorzystuje się syntezatory modularne, generatory dźwięku, pogłos i sprzężenia zwrotne.
New age
Muzyka new age wykorzystuje łagodne brzmienia syntezatorów, instrumenty akustyczne i rozbudowane przestrzenie. Jest zwykle melodyjna oraz przystępna, a jej przeznaczeniem może być relaksacja, medytacja lub tworzenie nastrojowego tła.
Berlin School i muzyka kosmiczna
Berlin School to nurt rozwijany w Niemczech przede wszystkim w latach 70. Jego charakterystyczną cechą są powtarzające się sekwencje syntezatorowe, długie formy, improwizacja oraz stopniowo zmieniające się warstwy dźwięku.
Ważną rolę odegrały tutaj analogowe syntezatory, sekwencery i urządzenia taśmowe. Najbardziej znani przedstawiciele to Tangerine Dream, Klaus Schulze i Manuel Göttsching.
Z Berlin School wiąże się określenie muzyki kosmicznej, choć granice tego nurtu są nieostre. Kosmiczna elektronika może obejmować zarówno rozbudowane sekwencje, jak i spokojne, ambientowe pejzaże dźwiękowe. Jej wpływy można odnaleźć w ambient techno, trance i współczesnej muzyce filmowej.
Synthpop i electro
Synthpop
Synthpop łączy konstrukcję piosenki popowej z brzmieniem syntezatorów, automatów perkusyjnych i sekwencerów. Największą popularność zdobył na przełomie lat 70. i 80., kiedy instrumenty elektroniczne stawały się coraz łatwiej dostępne.
Typowy utwór synthpopowy ma wyraźną melodię, refren, elektroniczny rytm i wokal. Do najważniejszych wykonawców zalicza się Kraftwerk, Depeche Mode, OMD, The Human League, Pet Shop Boys i Yazoo.
Z synthpopu wywodzą się lub pozostają z nim blisko związane między innymi electropop, futurepop i część muzyki new romantic.
Electro
Electro rozwinęło się na początku lat 80. z połączenia funku, hip-hopu i futurystycznej elektroniki. Charakterystyczne są łamane rytmy, syntetyczny bas, efekty wokoderowe i brzmienie automatów perkusyjnych, szczególnie Roland TR-808.
Ważnymi wykonawcami byli Afrika Bambaataa, Cybotron i Egyptian Lover. Electro nie należy mylić z electro house, które powstało znacznie później i jest odmianą muzyki house.
Disco i jego elektroniczne odmiany
Disco poprzedziło rozwój wielu klubowych gatunków elektronicznych. Pierwotnie opierało się głównie na żywych instrumentach, lecz producenci stopniowo zaczęli wykorzystywać syntezatory, sekwencery i automaty perkusyjne.
Ważnym momentem było pojawienie się nagrań Giorgio Morodera i Donny Summer, w których elektroniczna produkcja stała się podstawą tanecznego utworu.
Do elektronicznych odmian disco należą:
- Italo disco – melodyjny styl wykorzystujący syntezatory, automaty perkusyjne i chwytliwe refreny;
- space disco – futurystyczna odmiana inspirowana fantastyką naukową;
- euro disco – europejska, przystępna odmiana muzyki tanecznej;
- nu-disco – współczesne nawiązanie do disco, funku i produkcji z lat 70. oraz 80.
House i jego odmiany
House rozwinął się w Chicago w pierwszej połowie lat 80. Wyrósł z kultury klubowej, disco, funku i eksperymentów DJ-ów, którzy wykorzystywali automaty perkusyjne oraz proste sekwencery.
Podstawą house’u jest regularny rytm 4/4 z uderzeniem stopy na każdą ćwierćnutę. Często pojawiają się synkopowane talerze, linie basowe, akordy fortepianowe i fragmenty nagrań disco lub soulowych wokali. Tempo najczęściej mieści się w przybliżeniu między 115 a 130 BPM.
Do najważniejszych odmian należą:
- deep house – spokojniejszy, nastrojowy i często inspirowany jazzem oraz soulem;
- acid house – wykorzystuje charakterystyczne, rezonansowe brzmienie syntezatora basowego Roland TB-303;
- tech house – łączy rytmikę house’u z oszczędnością i brzmieniem techno;
- progressive house – opiera się na stopniowym rozwijaniu aranżacji i budowaniu napięcia;
- soulful house – mocno czerpie z soulu, gospel i disco;
- electro house – wykorzystuje ciężkie, skompresowane brzmienia syntezatorów;
- minimal house – skupia się na niewielkiej liczbie elementów i subtelnych zmianach.
Wśród pionierów house’u wymienia się Frankiego Knucklesa, Rona Hardy’ego, Jessego Saundersa i Marshalla Jeffersona.
Techno i jego odmiany
Techno ukształtowało się w Detroit w latach 80. Jego rozwój wiąże się przede wszystkim z Juanem Atkinsem, Derrickiem Mayem i Kevinem Saundersonem, określanymi jako Belleville Three. Twórcy łączyli inspiracje funkiem, futurystyczną estetyką, muzyką Kraftwerk i możliwościami automatów perkusyjnych oraz sekwencerów.
Techno opiera się zwykle na regularnym rytmie 4/4, repetycji i stopniowym przekształcaniu brzmienia. Melodia często ustępuje miejsca rytmowi, fakturze oraz niewielkim zmianom wprowadzanym za pomocą filtrów, modulacji i efektów.
Do najważniejszych odmian techno należą:
- Detroit techno – futurystyczne i często melodyjne brzmienie związane z miejscem narodzin gatunku;
- minimal techno – ograniczona liczba elementów i subtelne zmiany rytmiczne;
- dub techno – połączenie techno z przestrzenią, echem i technikami znanymi z dubu;
- acid techno – wykorzystanie brzmień kojarzonych z TB-303;
- industrial techno – ciężkie, surowe i mechaniczne faktury;
- melodic techno – bardziej rozbudowane melodie, harmonie i narastające aranżacje;
- hard techno – szybkie tempo, mocny rytm i agresywne brzmienie.
Techno nie zawsze musi być wyjątkowo szybkie. O jego charakterze częściej decydują repetycja, sposób organizacji rytmu i elektroniczna barwa.
Trance i psytrance
Trance rozwinął się na początku lat 90. i czerpał z techno, acid house’u oraz europejskiej muzyki klubowej. Jego cechą są powtarzające się motywy, rozbudowane narastanie napięcia, wyraźne melodie i przestrzenne brzmienia syntezatorów.
W trance często występuje regularny rytm 4/4 oraz tempo w okolicach 125–145 BPM. Utwory bywają długie i konstruowane w sposób ułatwiający ich miksowanie przez DJ-ów.
Najważniejsze odmiany to:
- progressive trance – stopniowo rozwijające się, bardziej powściągliwe aranżacje;
- uplifting trance – wyraziste melodie, podniosły charakter i rozbudowane kulminacje;
- acid trance – wykorzystanie rezonansowych linii basowych;
- tech trance – połączenie melodyki trance z mocniejszą rytmiką techno;
- psytrance – szybkie tempo, pulsujący bas i psychodeliczne efekty;
- Goa trance – odmiana związana z kulturą imprezową rozwijającą się w indyjskim stanie Goa.
Breakbeat, jungle i drum and bass
Breakbeat to szeroka rodzina muzyki wykorzystującej łamane rytmy zamiast regularnego uderzenia stopy na każdą ćwierćnutę. Nie jest pojedynczym podgatunkiem drum and bass, lecz kategorią obejmującą wiele odmiennych stylów.
Jungle
Jungle rozwinęło się w Wielkiej Brytanii na początku lat 90. Łączyło przyspieszone breaki perkusyjne z bardzo niskim basem, samplingiem oraz wpływami reggae, dubu, hip-hopu i kultury soundsystemowej.
Drum and bass
Drum and bass wyewoluował z jungle. Typowe są szybkie, precyzyjnie edytowane partie perkusji oraz kontrastujący z nimi głęboki bas. Tempo najczęściej mieści się w granicach około 160–180 BPM.
Do odmian drum and bass należą:
- liquid funk – melodyjny, przestrzenny i często inspirowany soulem;
- neurofunk – techniczny, mroczny i oparty na złożonym projektowaniu basu;
- techstep – surowe, futurystyczne brzmienie;
- jump-up – bezpośrednie, taneczne linie basowe;
- atmospheric drum and bass – rozbudowane tła i wpływy ambientu.
Ważnymi wykonawcami są Goldie, LTJ Bukem, Roni Size, Photek i Ed Rush & Optical.
UK garage i dubstep
UK garage powstał w Wielkiej Brytanii w latach 90. na bazie house’u, lecz wyróżniał się bardziej synkopowanym rytmem, pociętymi partiami wokalnymi i charakterystycznym sposobem programowania perkusji.
Jedną z jego najważniejszych odmian jest 2-step garage, w którym stopa nie występuje regularnie na każdą część taktu. Z brytyjskiej sceny garażowej wywodzą się grime oraz wczesny dubstep.
Dubstep rozwinął się na przełomie lat 90. i 2000. Jego podstawą były oszczędne rytmy, przestrzeń, głęboki subbas i wpływy dubu. Wczesne nagrania różniły się od późniejszej, bardziej agresywnej odmiany spopularyzowanej w Stanach Zjednoczonych.
Do pionierów i ważnych wykonawców należą Skream, Benga, Digital Mystikz i Burial.
Industrial i EBM
Industrial rozwinął się w drugiej połowie lat 70. jako radykalna forma muzyki eksperymentalnej. Wykorzystywał hałas, nagrania taśmowe, metaliczne dźwięki, prowokacyjne obrazy i niekonwencjonalne sposoby kompozycji. Z nurtem tym wiązani są między innymi Throbbing Gristle, Cabaret Voltaire i Einstürzende Neubauten.
Electronic body music, czyli EBM, połączyło industrialną surowość z tanecznym rytmem, sekwencjami basowymi i oszczędnymi partiami wokalnymi. Do najważniejszych przedstawicieli EBM należą Front 242, Nitzer Ebb i DAF.
Z industrialu i EBM wywodzą się późniejsze style, takie jak electro-industrial, dark electro oraz część muzyki industrial dance.
Hardcore, gabber i hardstyle
Hardcore techno to rodzina szybkich i intensywnych gatunków klubowych. Cechują ją mocno przesterowane stopy, wysokie tempo i agresywna produkcja.
Gabber rozwinął się w Holandii na początku lat 90. Jego charakterystycznym elementem jest ciężka, zniekształcona stopa perkusyjna. Z hardcore’u wyłoniły się również speedcore, terrorcore i bardziej melodyjny happy hardcore.
Hardstyle pojawił się później jako połączenie wpływów hard trance, hardcore’u i techno. Rozpoznawalnymi elementami są przetworzona stopa, wyraziste melodie oraz rozbudowane kulminacje.
IDM, trip-hop i downtempo
IDM
Intelligent Dance Music, to nazwa stosowana wobec eksperymentalnej elektroniki wykorzystującej złożone rytmy, nietypowe struktury i zaawansowane techniki syntezy. Określenie bywa krytykowane jako wartościujące, dlatego część wykonawców i odbiorców go nie akceptuje.
Z nurtem kojarzeni są Aphex Twin, Autechre, Boards of Canada, Squarepusher i Plaid.
Trip-hop
Trip-hop rozwinął się w Bristolu w pierwszej połowie lat 90. Łączył wolniejsze rytmy hip-hopowe z samplingiem, dubem, soulem, elektroniką i melancholijną atmosferą. Najważniejsi wykonawcy to Massive Attack, Portishead i Tricky.
Downtempo i chillout
Downtempo obejmuje spokojniejszą muzykę elektroniczną, która nie musi być przeznaczona do tańca. Często wykorzystuje miękkie rytmy, sample, syntezatory i rozbudowane przestrzenie. Chillout jest nazwą jeszcze szerszą i może obejmować ambient, downtempo, lounge oraz spokojniejsze odmiany muzyki klubowej.
Czym jest EDM?
EDM, czyli electronic dance music, jest określeniem zbiorczym odnoszącym się do elektronicznej muzyki tanecznej. W szerokim znaczeniu może obejmować house, techno, trance, drum and bass oraz inne gatunki klubowe.
W węższym, popularnym znaczeniu EDM kojarzy się z festiwalową muzyką rozwijaną szczególnie od końca pierwszej dekady XXI wieku. Cechują ją wyraźne narastanie napięcia, efektowne przejścia, mocne kulminacje i produkcja przygotowana z myślą o dużych systemach nagłośnieniowych.
EDM nie należy więc traktować jako określenia całej muzyki elektronicznej. Jest to przede wszystkim jej taneczna i komercyjna część.
Porównanie najważniejszych gatunków
| Gatunek | Typowe tempo | Najważniejsze cechy | Przykładowi wykonawcy |
|---|---|---|---|
| Ambient | zmienne | przestrzeń, atmosfera, łagodny rozwój | Brian Eno, Biosphere |
| Berlin School | zmienne | sekwencery, długie formy, syntezatory | Tangerine Dream, Klaus Schulze |
| Synthpop | 90–130 BPM | forma piosenkowa, melodie, syntezatory | Depeche Mode, OMD |
| Electro | 110–135 BPM | łamany rytm, TR-808, funk | Afrika Bambaataa, Cybotron |
| House | 115–130 BPM | rytm 4/4, taneczny groove, wpływy disco | Frankie Knuckles, Marshall Jefferson |
| Techno | 120–150 BPM | repetycja, rytm 4/4, stopniowe zmiany | Juan Atkins, Jeff Mills |
| Trance | 125–145 BPM | melodie, narastanie napięcia, przestrzeń | Paul van Dyk, Astral Projection |
| Drum and bass | 160–180 BPM | szybkie breaki i głęboki bas | Goldie, LTJ Bukem |
| Dubstep | około 130–145 BPM | subbas, przestrzeń, synkopowany rytm | Skream, Digital Mystikz |
| EBM | 100–135 BPM | sekwencje basowe, surowość, taneczny rytm | Front 242, Nitzer Ebb |
| IDM | zmienne | złożone rytmy i eksperymentalne struktury | Aphex Twin, Autechre |
| Hardcore | zwykle powyżej 150 BPM | przesterowana stopa i duża intensywność | Angerfist, Paul Elstak |
Zakresy tempa mają charakter orientacyjny. Granice gatunków są płynne, a wielu twórców świadomie je przekracza.
Jak rozpoznać gatunek muzyki elektronicznej?
Rozpoznawanie gatunku warto rozpocząć od rytmu. Regularna stopa na każdą ćwierćnutę może wskazywać na house, techno lub trance. Łamane rytmy prowadzą częściej w stronę electro, breakbeatu, jungle albo drum and bass.
Następnie warto zwrócić uwagę na tempo, linię basową i konstrukcję utworu. House często ma bardziej funkowy i ciepły charakter, techno skupia się na repetycji oraz fakturze, natomiast trance mocniej eksponuje melodię i narastanie napięcia.
Samo brzmienie instrumentów nie zawsze wystarcza. Roland TB-303 pojawia się w acid house, acid techno i acid trance. Automaty TR-808 i TR-909 były wykorzystywane w wielu różnych nurtach. Ważny jest zatem nie tylko użyty sprzęt, lecz także sposób organizacji rytmu, melodii i całej aranżacji.
Klasyfikacja nie zawsze będzie jednoznaczna. Wielu artystów łączy różne style, a nazwy gatunków zmieniają znaczenie zależnie od czasu oraz lokalnej sceny muzycznej.
Najczęściej zadawane pytania
Jakie są główne rodzaje muzyki elektronicznej?
Do głównych rodzajów należą ambient, muzyka eksperymentalna, synthpop, electro, house, techno, trance, breakbeat, drum and bass, dubstep, industrial, EBM, hardcore, IDM i downtempo. Każda z tych rodzin obejmuje liczne podgatunki.
Czy techno i muzyka elektroniczna oznaczają to samo?
Nie. Techno jest jednym z gatunków muzyki elektronicznej. Muzyka elektroniczna obejmuje znacznie szerszy zakres twórczości, w tym ambient, synthpop, house, trance i muzykę eksperymentalną.
Czym różni się house od techno?
House wywodzi się z chicagowskiej kultury klubowej i mocno czerpie z disco, funku oraz soulu. Techno powstało w Detroit i częściej opiera się na futurystycznym brzmieniu, repetycji oraz stopniowym przekształcaniu rytmu i barwy.
Czy EDM jest gatunkiem muzycznym?
EDM jest przede wszystkim kategorią zbiorczą obejmującą elektroniczną muzykę taneczną. W węższym znaczeniu określa się tak również widowiskową muzykę festiwalową o mocnych kulminacjach.
Jaki był pierwszy gatunek muzyki elektronicznej?
Nie można wskazać jednego bezspornego pierwszego gatunku. Do najwcześniejszych kierunków należały muzyka konkretna i studyjna muzyka elektroniczna rozwijane w latach 40. i 50. XX wieku. Wcześniej powstawały również instrumenty elektroniczne, takie jak theremin.
Jakie instrumenty wykorzystuje się w muzyce elektronicznej?
Najczęściej są to syntezatory, samplery, automaty perkusyjne, sekwencery, kontrolery MIDI oraz komputery z odpowiednim oprogramowaniem. Twórcy wykorzystują także instrumenty akustyczne, głos i nagrania terenowe.
Muzyka elektroniczna ciągle się rozwija
Gatunki muzyki elektronicznej nie tworzą zamkniętego i niezmiennego systemu. Wpływają na siebie, dzielą się na lokalne odmiany i łączą z popem, rockiem, hip-hopem, jazzem oraz muzyką współczesną.
Nowe technologie nieustannie poszerzają możliwości twórców, ale wiele współczesnych nagrań nadal odwołuje się do pomysłów wypracowanych przy użyciu klasycznych syntezatorów, samplerów i automatów perkusyjnych. Poznanie głównych gatunków pozwala więc nie tylko uporządkować muzykę, lecz także lepiej zrozumieć rozwój elektronicznych instrumentów oraz technik produkcji.
Główne tematy w serwisie
Zobacz najważniejsze działy: