Współczesny program DAW może być kompletnym środowiskiem do tworzenia muzyki. Oprócz nagrywania dźwięku i pracy z MIDI pozwala korzystać z dodatkowych instrumentów wirtualnych oraz wtyczek efektowych.
Dzięki nim komputer może pełnić funkcję syntezatora, samplera, automatu perkusyjnego czy procesora efektów. Możemy korzystać z wirtualnych pianin i instrumentów orkiestrowych, a nagrany dźwięk przetwarzać za pomocą pogłosu, delayu, korektora, kompresora i wielu innych narzędzi.
Wtyczki są jednym z podstawowych elementów współczesnej produkcji muzycznej. Warto jednak rozróżnić kilka pojęć: instrument wirtualny, syntezator programowy, efekt oraz format wtyczki nie oznaczają tego samego.
Co to jest wtyczka muzyczna?
Wtyczka to dodatkowe oprogramowanie rozszerzające możliwości programu DAW.
Po zainstalowaniu odpowiedniej wtyczki można uruchomić ją wewnątrz kompatybilnego programu muzycznego. W zależności od jej przeznaczenia może generować własny dźwięk albo przetwarzać sygnał pochodzący z innego źródła.
Wtyczką może więc być zarówno wirtualny instrument, jak i efekt.
Dzięki takiemu rozwiązaniu nie jesteśmy ograniczeni wyłącznie do instrumentów i efektów dostarczonych razem z programem DAW.
Co to jest VST?
VST – Virtual Studio Technology – to technologia wtyczek rozwinięta przez firmę Steinberg. Umożliwia korzystanie z dodatkowych instrumentów i procesorów dźwięku w kompatybilnych programach muzycznych.
Obecnie powszechnie spotykanym formatem jest VST3.
W codziennym języku określenie „wtyczka VST” bywa używane bardzo szeroko, czasami nawet w odniesieniu do każdego dodatkowego instrumentu lub efektu instalowanego w DAW. Warto jednak pamiętać, że VST jest konkretną technologią, a istnieją również inne formaty wtyczek.
Instrument wirtualny a efekt – jaka jest różnica?
To podstawowe rozróżnienie.
Instrument wirtualny generuje dźwięk. Może otrzymywać informacje MIDI i na ich podstawie tworzyć określone brzmienie.
Do instrumentów wirtualnych należą między innymi:
- syntezatory programowe,
- samplery,
- automaty perkusyjne,
- wirtualne pianina,
- instrumenty smyczkowe,
- instrumenty modelowane fizycznie.
Efekt nie musi generować własnego dźwięku. Jego podstawowym zadaniem jest przetwarzanie sygnału, który już istnieje.
Możemy więc nagrać syntezator, a następnie dodać do niego pogłos, delay czy korekcję za pomocą odpowiednich wtyczek efektowych.
Wirtualne instrumenty
Wirtualny instrument jest oprogramowaniem umożliwiającym tworzenie partii muzycznych bez konieczności nagrywania odpowiadającego mu fizycznego instrumentu.
Może działać na podstawie syntezy dźwięku, próbek audio, modelowania fizycznego lub połączenia kilku technologii.
W programie DAW instrument wirtualny umieszczany jest zazwyczaj na ścieżce MIDI. Nuty możemy wprowadzać za pomocą klawiatury lub kontrolera MIDI, a także bezpośrednio w edytorze programu.
Wirtualne pianina i instrumenty akustyczne
Instrumenty programowe mogą odtwarzać brzmienie pianina, organów, instrumentów smyczkowych, dętych czy gitar.
Część takich instrumentów bazuje na rozbudowanych bibliotekach próbek nagranych z prawdziwych instrumentów.
Pozwala to korzystać z wielu różnych barw bez konieczności posiadania wszystkich instrumentów w domowym studiu.
Samplery
Sampler wykorzystuje wcześniej zarejestrowane próbki dźwiękowe.
Próbką może być pojedyncza nuta instrumentu, uderzenie perkusji, fragment nagrania terenowego, głos lub praktycznie dowolny inny dźwięk.
Sampler umożliwia przypisanie próbek do klawiatury, zmianę ich wysokości, długości oraz dalsze przetwarzanie.
Automaty perkusyjne
Programowy automat perkusyjny pozwala tworzyć rytmy z wykorzystaniem próbek lub syntetycznie generowanych dźwięków.
Takie instrumenty są szczególnie przydatne podczas produkcji muzyki elektronicznej, gdzie rytm może być tworzony bez nagrywania tradycyjnego zestawu perkusyjnego.
Wirtualne syntezatory
Jedną z najważniejszych grup wirtualnych instrumentów są syntezatory programowe.
Podobnie jak ich sprzętowe odpowiedniki mogą posiadać oscylatory, filtry, obwiednie, generatory LFO i rozbudowane systemy modulacji. Mogą również wykorzystywać metody syntezy charakterystyczne dla środowiska cyfrowego.
Temat ten jest na tyle szeroki, że na SyntezatorMuzyczny.pl otrzymał osobną stronę filarową.
→ Wirtualne syntezatory – czym są i jak działają?
I właśnie tutaj nie wymieniałbym już Divy, Zebry, Vitala czy producentów. Od tego mamy osobny filar.
Wtyczki efektowe
Drugą dużą grupą są wtyczki służące do przetwarzania dźwięku.
Efekty można stosować zarówno do instrumentów wirtualnych, jak i nagrań pochodzących z mikrofonu, gitary czy sprzętowego syntezatora.
Reverb
Reverb, czyli pogłos, pozwala stworzyć wrażenie przestrzeni.
Może symulować niewielkie pomieszczenie, salę koncertową lub bardzo dużą, nierealistyczną przestrzeń. Z tego powodu pogłos jest szczególnie ważnym narzędziem między innymi w ambient i muzyce elektronicznej.
Delay
Delay tworzy opóźnione powtórzenia sygnału.
Zmieniając czas opóźnienia, liczbę powtórzeń i poziom efektu, można uzyskiwać zarówno delikatne echo, jak i rozbudowane rytmiczne struktury.
Korektor – EQ
Equalizer, czyli korektor, umożliwia zmianę poziomu określonych zakresów częstotliwości.
Możemy dzięki niemu między innymi ograniczać niepotrzebne niskie częstotliwości, zmieniać charakter środka pasma lub wpływać na wysokie częstotliwości.
EQ jest jednym z podstawowych narzędzi wykorzystywanych podczas miksowania.
Kompresor
Kompresor służy do kontrolowania dynamiki sygnału.
Może zmniejszać różnice pomiędzy cichszymi i głośniejszymi fragmentami oraz pomagać w kontrolowaniu poziomu ścieżki w miksie.
Chorus, phaser i flanger
Efekty modulacyjne pozwalają zmieniać charakter i przestrzenność dźwięku.
Chorus może sprawić, że pojedyncze brzmienie będzie odbierane jako szersze i bardziej złożone. Phaser i flanger tworzą charakterystyczne ruchome zmiany widma.
Distortion i saturation
Distortion wprowadza bardziej wyraźne przesterowanie sygnału, natomiast saturation często wykorzystywany jest do łagodniejszego wzbogacania brzmienia o dodatkowe harmoniczne.
Efekty tego typu mogą być stosowane nie tylko do gitar, ale również do syntezatorów, basu, perkusji i całych grup instrumentów.
Limiter
Limiter ogranicza maksymalny poziom sygnału powyżej określonego progu.
Jest narzędziem wykorzystywanym między innymi na końcowych etapach pracy nad materiałem, choć jego prawidłowe użycie wymaga zrozumienia poziomów i dynamiki dźwięku.
VST3, AU i CLAP – formaty wtyczek
Nie wszystkie wtyczki występują w tym samym formacie.
VST3 jest jednym z najpopularniejszych formatów używanych w programach DAW na Windows i macOS.
AU – Audio Units jest formatem związanym przede wszystkim ze środowiskiem Apple.
CLAP jest nowszym, otwartym standardem wtyczek rozwijanym z myślą o nowoczesnych instrumentach i efektach.
Przed instalacją wtyczki warto sprawdzić zarówno obsługiwany system operacyjny, jak i formaty akceptowane przez używany program DAW.
Jak wtyczki współpracują z programem DAW?
Program DAW pełni rolę środowiska, w którym można połączyć instrumenty, efekty, MIDI oraz nagrania audio.
W przypadku instrumentu schemat może wyglądać tak:
MIDI → instrument wirtualny → dźwięk → efekty → mikser DAW
Przykładowo ścieżka MIDI może sterować wirtualnym instrumentem. Wygenerowany przez niego sygnał przechodzi następnie przez korektor, delay i pogłos, a później trafia do miksera.
Wszystkie te elementy można zapisać razem z projektem.
→ Programy DAW do tworzenia muzyki
Jak zainstalować wtyczkę?
Sposób instalacji zależy od producenta oraz systemu operacyjnego.
Część producentów udostępnia klasyczne instalatory, inni korzystają z własnych aplikacji służących do instalacji, aktualizacji i zarządzania licencjami.
Podczas instalacji często można wybrać formaty, które mają zostać zainstalowane.
Po instalacji program DAW musi odnaleźć nową wtyczkę. W zależności od programu może nastąpić to automatycznie albo wymagać ponownego przeskanowania dostępnych wtyczek.
Nie warto instalować wszystkich dostępnych formatów, jeżeli wiemy, że nasz DAW wykorzystuje tylko jeden z nich.
Wtyczki w Ableton Live
Ableton Live umożliwia korzystanie z zewnętrznych instrumentów i efektów w kompatybilnych formatach.
Wirtualny instrument można umieścić na ścieżce MIDI, natomiast efekt może zostać dodany do ścieżki zawierającej instrument lub nagrany materiał audio.
Dzięki temu w jednym projekcie można połączyć instrumenty dostępne w Ableton Live z oprogramowaniem innych producentów.
Szczegółowa obsługa wtyczek może w przyszłości stanowić jedną z lekcji kursu Ableton Live.
Darmowe czy płatne wtyczki?
Do rozpoczęcia tworzenia muzyki nie jest potrzebna duża kolekcja płatnego oprogramowania.
Dostępnych jest wiele bardzo dobrych bezpłatnych instrumentów i efektów. Również programy DAW często zawierają własny zestaw narzędzi wystarczający do rozpoczęcia nauki.
Płatne wtyczki mogą oferować dodatkowe możliwości, rozbudowane biblioteki brzmień, specjalistyczne funkcje lub określony sposób pracy. Nie oznacza to jednak, że automatycznie pozwalają uzyskać lepszą muzykę.
Na początku bardziej przydatne jest dokładne poznanie kilku narzędzi niż posiadanie setek wtyczek.
Czy potrzebuję wielu wtyczek?
Nie.
To szczególnie ważne na początku nauki produkcji muzycznej.
Jeżeli program DAW zawiera korektor, kompresor, pogłos i delay, warto najpierw nauczyć się korzystać właśnie z tych narzędzi.
Podobna zasada dotyczy instrumentów. Jeden dobrze poznany syntezator może być znacznie bardziej użyteczny niż kilkanaście instrumentów, których używamy wyłącznie do przeglądania presetów.
Z czasem łatwiej będzie ocenić, jakiego narzędzia rzeczywiście brakuje.
Od czego zacząć?
Jeżeli dopiero zaczynasz pracę z wtyczkami, dobrym pierwszym krokiem jest uruchomienie jednego instrumentu w programie DAW.
Następnie warto utworzyć prostą partię MIDI i sprawdzić, jak instrument reaguje na zmianę parametrów.
Do wygenerowanego dźwięku można później dodać jeden efekt – na przykład delay lub reverb – i obserwować, jak zmienia się brzmienie.
W ten sposób można stopniowo poznać cały tor:
MIDI → instrument → efekty → mikser → gotowe nagranie
Wirtualne instrumenty i wtyczki – podsumowanie
Wirtualne instrumenty i efekty znacznie rozszerzają możliwości współczesnego studia komputerowego.
Instrumenty pozwalają generować dźwięk, natomiast efekty służą do jego przetwarzania. Wszystkie te narzędzia można połączyć w programie DAW i wykorzystać podczas tworzenia kompletnego utworu.
Nie trzeba jednak zaczynać od ogromnej kolekcji oprogramowania. Znacznie lepiej poznać podstawy działania kilku instrumentów i efektów, a dopiero później rozbudowywać własny zestaw narzędzi.
Jeżeli interesuje Cię przede wszystkim tworzenie brzmień, kolejnym krokiem mogą być Wirtualne syntezatory. Jeśli natomiast chcesz dowiedzieć się, jak połączyć instrumenty, MIDI, nagrania i efekty w jeden projekt, przejdź do działu Programy DAW.